Türkiye'de Otistik Öz-Savunuculuk ve Nöroçeşitli İstihdam
Türkiye'deki otistik öznelerin hak mücadeleleri, #OtizmİçinKırmızıyıSeçin hareketi, ABA eleştirisi ve kurumsal istihdam modelleri.
Hak Mücadelesi, Aktivizm ve Yapısal İsyan
Türkiye’deki otistik özneler de hak mücadelelerini ve varoluş biçimlerini patoloji modelinin dışına taşımak için güçlü bir aktivizm yürütmektedir. *Merhaba! Spektrum* ve *Özgür Eller Otizm İnisiyatifi* gibi öz-savunuculuk (self-advocacy) grupları, otizmin bir trajedi veya hastalık değil, eşit haklara sahip onurlu bir varoluş biçimi olduğunu savunmaktadır.
Aktivist Hazan Özturan ve Devrim Nesin gibi özneler, Türkiye'de otizmin sıklıkla "beyaz erkek çocukları" üzerinden stereotipleştirilmesine karşı çıkarak kadınların ve kuirlerin tanı süreçlerindeki görünmezliğini ve karşılaştıkları sağlamcı (ableist) engelleri dile getirmektedir.
Türkiye Otizm Meclisi’nin "farkındalık değil, sistem ve hak temelli yaklaşım" talebi, otistiklerin eğitim, istihdam ve sağlık alanlarında eşit yurttaşlar olarak var olabilmeleri için kamusal güvenceler istemektedir. Bu isyanın simgesel karşılıklarından biri, otizmi "trajik bir hastalık" olarak kurgulayan ve mavi ışıkla temsil edilen paternalist farkındalık kampanyalarına karşı, otistiklerin kendi iradelerini ve mücadelelerini simgeleyen kırmızı rengi seçtikleri #OtizmİçinKırmızıyıSeçin hareketidir.
Benzer şekilde, otistik çocukların doğal davranışlarını ve stimleme eylemlerini bastırarak onları nörotipik standartlara zorlayan Uygulamalı Davranış Analizi (ABA / UDA) gibi yöntemlere karşı radikal bir muhalefet yürütülmektedir. Amerikan Tabipler Birliği’nin (AMA) de UDA politikalarında yaptığı tarihi ve devrim niteliğindeki değişiklikler, bu otistik öz-savunuculuk mücadelesinin küresel başarılarının bir kanıtıdır.
---
İş Dünyasında Nöroçeşitlilik ve İstihdam Projeleri
Bu hak temelli yaklaşım, iş dünyasında ve akademide de somut yapısal dönüşümlere yol açmaya başlamıştır. İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası (İZTO) ve Ege Bölgesi Sanayi Odası (EBSO) iş birliğiyle hayata geçirilen "Destekli İstihdam Zirvesi: İş’te Nöroçeşitli Var" projesi, iş koçları aracılığıyla otistik bireylerin yeteneklerine uygun iş eşleştirmeleri yapmayı ve iş ortamını duyusal olarak destekleyici hale getirmeyi amaçlamaktadır.
EBSO Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Metin Akdaş'ın paylaştığı veriler, nöroçeşitli bireylerin istihdam edildiği iş ortamlarında genel üretkenliğin yaklaşık %30 oranında arttığını ortaya koymaktadır. Bu istatistik, otistik odaklanma, detay hassasiyeti ve monotropik akış yeteneklerinin desteklendiğinde, kapitalist sistemin iddia ettiği "işlevsizlik" mitinin aksine, nasıl devasa bir toplumsal ve ekonomik değer üretebileceğini göstermektedir.
Akademik düzeyde ise, Uzm. Dr. Önder Küçük ve Doç. Dr. Ahmet Bilal Özbek gibi uzmanların katılımıyla düzenlenen üniversite çalıştayları, yükseköğretimde nöroçeşitli öğrencilerin haklarını ve erişilebilirlik ihtiyaçlarını güvence altına almayı hedeflemektedir.