Stuart Shanker'ın Self-Reg Çerçevesi ve DEHB
Dr. Stuart Shanker'ın geliştirdiği Self-Reg (öz-düzenleme) çerçevesi, DEHB'yi disiplin sorunu olarak değil, stres yükü sorunu olarak tanımlar. Beş alanda stres yönetimi nasıl yapılır?
Self-Reg Nedir?
Dr. Stuart Shanker, Kanadalı gelişim psikolojisi araştırmacısı ve "Self-Reg" kitabının yazarıdır. **Self-Reg (Öz-Düzenleme) çerçevesi**, bireyin davranışını disiplin veya irade açısından değil, **stres yükü** açısından değerlendirir.
Shanker'ın temel önermesi şudur: Misbehavior is often mistaken stress behavior. Yani görünürde kötü veya zorlayıcı davranışlar, aslında sinir sisteminin aşırı stres yüküne verdiği alarm tepkisidir. Bu, @adhd.ahead platformunun "sinir sistemi okuryazarlığı" çerçevesiyle doğrudan örtüşmektedir.
DEHB bağlamında Self-Reg şunu söyler: "Çocuk ya da yetişkin neden kurallara uymuyor?" sorusu yanlış sorudur. Doğru soru: "Bu kişinin sinir sistemini aşırı yükleyen stres kaynakları neler?"
---
DEHB'de Beş Stres Alanı
Shanker beş farklı stres alanı tanımlar. DEHB'li bireyler bu alanların çoğunda kronik olarak yüksek stres taşır:
1. Biyolojik Stres
Duyusal aşırı yüklenme, uyku bozukluğu, açlık, ağrı, egzersiz eksikliği. DEHB'de duyusal hassasiyet ve uyku bozuklukları bu alanı sürekli yüklü tutar.
2. Duygusal Stres
Güçlü duyguları işleyememek, RSD (reddedilme hassasiyeti), duygusal düzensizlik. DEHB'de duygusal stres yükü nörotipik bireylere kıyasla çok daha ağırdır.
3. Bilişsel Stres
Yürütücü işlev eksiklikleri, iş belleği zorlanması, görev geçişleri, çoklu taleplere yanıt. DEHB bu alanı doğrudan etkiler.
4. Sosyal Stres
Sosyal ipuçlarını okuyamamak, grup baskısı, yanlış anlaşılma, reddedilme. DEHB'li bireylerin sosyal yorgunluğunun önemli bir kısmı buradan kaynaklanır.
5. Ahlaki Stres (Pro-social Stres)
Başkalarının yükünü hissetmek, adaletsizliğe duyarlılık, ihlal edilmiş değerler. DEHB'deki güçlü adalet duygusu bu alanı aktif tutar.
---
Self-Reg'i DEHB'ye Uygulamak
Shanker'ın 5 adımlı Self-Reg süreci:
Adım 1 — Yeniden Çerçeveleme: "Bu davranış kasıtlı mı yoksa stres tepkisi mi?" diye sorun. DEHB'li bir çocuk ya da yetişkin konsantre olamıyorsa, önce hangi stres alanının aşıldığını belirleyin.
Adım 2 — Tetikleyicileri Tanıma: Neyin stres yüklediğini fark etmek. Duyusal, sosyal veya bilişsel tetikleyicilerin kaydını tutun.
Adım 3 — Stres Yükünü Azaltma: Ortamı, talepleri veya beklentileri değiştirin. "Daha az istedim" değil; "sinir sisteminin kapasitesiyle uyumlu istedim" anlayışı.
Adım 4 — Farkındalık Geliştirme: Bedenin stres sinyallerini tanımayı öğrenmek (omuz gerilmesi, nefes sığlaşması, çene kasılması).
Adım 5 — Restoratif Aktiviteler: Enerji yenileyecek aktiviteleri belirleme. Her birey için farklıdır — bazıları için hareket, bazıları için sessizlik, bazıları için özel ilgi alanlarına dalış.
> [!TIP]
> Bu hafta bir zorluk anında kendinize 'Bu hangi stres alanından kaynaklanıyor?' diye sorun. Biyolojik mi (aç mıyım, uyudum mu?), duygusal mi, sosyal mi? Bu soruyu sormak başlı başına bir Self-Reg pratiğidir.