DEHB''de Öz-Şefkat İhtiyacı: ''Tembelim'' Yanılgısını Kırmak
Öz-Şefkat ve DEHB Felci: Başarısızlık döngüsünden çıkmanın tek yolu olan öz-şefkatin nörobilimsel gerekçesi.
İçsel Ebeveynin Acımasız Sesi
Çocukluğundan beri kapasitesinin altında performans göstermekle, potansiyelini harcamakla ve 'dikkat etmemekle' suçlanan bir DEHB bireyi, çevresinin bu acımasız eleştirel sesini bir süre sonra içselleştirir. Bu sese 'İçsel Eleştirmen' veya şema terapideki adıyla 'Cezalandırıcı Ebeveyn' denir.
Klinik uygulamalarda sıkça bahsedildiği gibi, DEHB'li bireylerin yanılgısı şudur: 'Kendime ne kadar çok bağırırsam, kendimi ne kadar çok acımasızca eleştirirsem, o zor işi o kadar çabuk hallederim.' Oysa bilimsel gerçek tam tersidir. Birey kendine 'Ne biçim insansın, şu basit maili atamadın, sen tam bir tembelsin' dediğinde beynin ödül sistemindeki zaten kıt olan Dopamin daha da düşer, ceza sistemindeki kortizol (stres hormonu) tavan yapar.
---
Karıştırmayın: Tembellik vs. Yürütücü İşlev Felci
Tembellik: Kişinin bilerek 'Bunu yapmak istemiyorum, onun yerine yatıp keyif çatacağım' demesidir ve bu durumdan son derece mutludur. Kişi suçluluk hissetmez.
DEHB Felci (Paralysis): Kişi kanepede kilitli kalmıştır. Bütün vücudu kalkıp o işi yapmak için çırpınmaktadır ama beyin o sinyali kaslara iletemez. Kişinin zihninde bitmeyen bir çığlık ve devasa bir suçluluk duygusu döner durur. Dışarıdan bakıldığında her iki kişi de kanepede yatmaktadır ama birisi keyif çekerken, diğeri zihinsel bir cehennemin içindedir.
İşte Öz-Şefkat (Dr. Kristin Neff) tam bu noktada devreye girer. Bu durumu tembellik olarak adlandırmayı bırakıp: 'Şu an beynimdeki yürütücü işlevler geçici bir sistem çöküşü (glitch) yaşıyor. Bu benim karakterimdeki bir bozukluk değil, nörobiyolojik bir an. Çok yorgunum ve bunu yapmak benim için şu an nörotipik birine göre 5 kat daha zor' diyebilmektir.
---
Motivasyon Sağlayıcı Olarak Öz-Şefkat
Mükemmelliyetçi bir DEHB beyni, 'kendine şefkat gösterirsen tamamen salarsın ve hiçbir şey başaramazsın' diye sizi korkutur. Bu büyük bir uydurmacadır. Araştırmalar, öz-şefkat uygulayan bireylerin hata yaptıktan sonra toparlanma hızlarının çok daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Uygulama: İşlerinizi ertelediğinizi veya odaklanamadığınızı fark ettiğinizde derin bir nefes alın. Kendi kalbinizin üzerine elinizi koyun ve güvendiğiniz bir yakınınıza hitap edercesine fısıldayın: 'Bunun senin için ne kadar zor olduğunu görüyorum. Şu an kafan çok karışık ve nereden başlayacağını bilemediğin için kilitlendin. Tembel değilsin, sadece yardıma ihtiyacın var. Hadi şu ufacık adımı (sadece defteri açmayı) deneyelim.' Bu somatik-bilişsel bir onaylamadır.