Ödül ve Ceza: DEHB Beyninde Ebeveynlik Çıkmazı

DEHB'de Neden Ödül-Ceza Sistemi İşlemez? Dopaminerjik motivasyon sisteminin farklı çalışmasının klinik açıklaması.

Gelecekteki Cezanın Anlamsızlığı

dehb.ailesi platformu, DEHB'li çocuklara verilen 'Akşam televizyon izleyemezsin' veya 'Hafta sonu dışarı çıkışın yasak' gibi cezaların hiçbir işe yaramadığını vurgular. Bunun sebebi 'Zaman Körlüğü'dür. DEHB beyni için akşam veya hafta sonu, soyut bir gelecektir ve şu anki davranışını frenleyecek bir etkiye sahip değildir.

Çocuk cezayı aldığında öfkelenir ama yarım saat sonra bu cezayı unutur ve aynı dürtüsel hareketi tekrar yapar. Beyin o kadar çok 'şimdi' boyutundadır ki, ebeveyn en sevdiği şeyi alsa bile bu durum yürütücü işlevleri çalıştıran kalıcı bir bariyer oluşturmaz.

---

Anında Geri Bildirim ve Puan Sistemi

DEHB'de temel sorun dopamin eksikliği olduğu için davranış değişikliği yaratmanın tek yolu sistemi anında (hemen) ödüllendirmektir. 'Ödevini bitirirsen aferin' değil, 'Her bitirdiğin soru için bu kavanoza bir misket at' yöntemi (Token Economy) çok daha güçlüdür.

Misketlerin ses çıkarması, görselliği ve somutluğu beyne o anki dopamini sağlar. O misketler belirli bir sayıya ulaştığında gerçek bir ödüle dönüştürülür. Geri bildirim ne kadar anında, görsel ve ilgi çekiciyse, DEHB beyni o yeni alışkanlığı o kadar hızlı sahiplenir.

> [!TIP] > İstenilen bir davranışı pekiştirmek için ödül ve geri bildirim 'anında' verilmelidir > [!TIP] > Kazanılan puanların sıkıcılığa karşı düzenli olarak yenilenen ödüllerle takası önemlidir