Nöro Farklıliğin 'Sosyal Modeli' ve 'Tıbbi Modeli'
Nöro Farklılığın 'Sosyal Modeli' ve 'Tıbbi Modeli'. Bireylerin yetilerini değil, toplumun tasarladığı bariyerleri ve çevresel uyumsuzluğu odak noktasına alan destekleyici paradigma.
Tekerlekli Sandalye Örneği
norofarkliyiz sayfası, tıbbi modele karşı sosyal modeli savunur. Bir kişinin tekerlekli sandalyede olması 'Tıbbi' bir durumdur. Ancak o kişinin binaya girememesinin nedeni 'Bozuk/Hasta' olması değil, o binayı yapan mimarın 'Rampa' koymayı unutmasıdır. Engel (Disability) çevrededir, kişide değil.
Aynı şekilde, DEHB'li bir öğrenci için o sırada oturup 45 dakika pasif şekilde dinlemek (Rampasız bina) engellilik yaratır. Nöro Farklılık (Neurodiversity) kavramı, insan beyinlerinin tıpkı doğadaki biyoçeşitlilik gibi farklı (zengin) olduğunu kabul eder. BDT veya standart eğitim kişiyi 'tamir' etmeye çalışırken, Sosyal model dünyayı o kişiye 'erişilebilir' kılmayı hedefler.
---
Ek Detaylar ve Bulgular
Sorun Bireyde Değil, Tasarımda
Klinik psikoloji ve Damla Kuduoğlu'nun referans verdiği 'Sosyal Engel Modeli'ne göre, engellilik (veya Nöro Farklılığın getirdiği zorluklar) bireyin biyolojik bir 'bozukluğundan' değil, toplumun sadece dar bir nörotipik standarda göre inşa edilmiş olmasından kaynaklanır.
Örneğin; ofislerin açık plan (open-plan) tasarlanması DEHB'li bir beyin için tam bir duyusal kaostur. Tıbbi model 'Bu bireyin odaklanma bozukluğu var' derken, Sosyal Model 'Bu ofis tasarımı Nöro Farklı çalışanları kapsayacak esneklikte değil' der. Birey değişmek veya maskelemek zorunda değildir; ortam (ışık, iletişim tarzı, esnek mesai) değişmelidir.