Liseden Üniversiteye Geçişte DEHB: Yapı Kaybı ve Bağımsız Yaşam Kılavuzu
Zil seslerinin ve ebeveyn kontrolünün bittiği üniversite hayatında yürütücü işlev şoku, vize/final ertelemeleri ve hayatta kalma rehberi.
Dışsal Yapı Kaybı: Üniversite Neden Zordur?
Birçok DEHB'li genç lise yıllarını yüksek zekası ve ailesinin sağladığı dışsal disiplin (sabah uyandırılmak, kahvaltının hazırlanması, okulun katı kuralları) sayesinde başarıyla tamamlar. Ancak üniversiteye adım atıldığında "Yürütücü İşlev Şoku" kaçınılmaz hale gelir.
Üniversitede:
Zil çalmaz.
Kimse sabah sizi zorla yataktan kaldırmaz.
Ödevlerin teslim tarihini kimse her gün hatırlatmaz.
Haftada sadece birkaç saatlik dağınık ders blokları vardır; geri kalan uçsuz bucaksız zaman tamamen öğrencinin inisiyatifindedir.
DEHB beyni geniş ve yapılandırılmamış zaman dilimlerinde kaybolur. Zaman körlüğü devreye girer ve aylar sürecek bir dönem sanki birkaç gün içinde sınav krizleriyle sonlanıverir.
---
Tipik Üniversite Tuzakları ve Erteleme Krizleri
1. Syllabus İllüzyonu: Dönem başında verilen ders izlencesi (syllabus) DEHB beynine *"Finallere daha 4 ay var, şu an hiçbir şey yapmama gerek yok"* sahte güvenini verir.
2. Yurt Kaosu: Yurt odasındaki gürültü, uyumsuz oda arkadaşları ve duyusal aşırı yüklenme nedeniyle dinlenme ve ders çalışma imkanının sıfırlanması.
3. İzolasyon ve RSD: Dersleri kaçırdıkça utanç duymak, hocalarla ve arkadaşlarla iletişimi kesmek ve devamsızlıktan kalmak.
---
Kampüste Hayatta Kalma ve Yapay Yapı İnşası
**Engelsiz Birim Başvurusu:** Türkiye'deki tüm üniversitelerde YÖK'e bağlı *Engelsiz Üniversite Koordinatörlükleri* bulunur. DEHB sağlık raporunuzla başvurduğunuzda; sınavlarda ek süre, yalnız sınav odası veya ders notu paylaşımı gibi yasal akademik uyarlamalar talep edebilirsiniz.
**Mekânsal Şartlanma (Kütüphane Kuralı):** Asla yatağın içinde veya yurt odasında ders çalışmaya çalışmayın. Beyin yatağı "uyku ve telefon", kütüphaneyi ise "odaklanma" ile eşleştirmelidir.
**Çalışma Grupları (Body Doubling):** Sınıftan düzenli çalışan bir arkadaş edinip kütüphanede yan yana çalışmak dışsal motivasyon açığını kapatır.