Klinik Tarama Testleri Rehberi: ASRS, AQ-10 ve Diğer Değerlendirme Araçları
DEHB, Otizm, Anksiyete ve Depresyon taramasında klinik olarak kullanılan kendini değerlendirme ölçeklerinin (ASRS, AQ-10 vb.) işlevleri ve sınırları.
Klinik Tarama Testleri Ne İşe Yarar?
Tanı alma veya kendini keşfetme sürecindeki birçok nörofarklı birey, internette yer alan çeşitli psikolojik testlerle karşılaşır. Klinik ortamda kullanılan **kendini değerlendirme envanterleri (self-report scales)**, kişinin kendi davranışlarını ve hislerini objektif bir çerçevede gözlemlemesine yardımcı olan bilimsel araçlardır.
Ancak unutulmamalıdır ki, tarama testleri (screening tools) kesinlikle tanı koymaz. Bu testlerin temel amacı, belirli bir durumun (DEHB, Otizm, Anksiyete vb.) klinik sınırların üzerinde olup olmadığını saptamak ve kişiyi bir uzmana yönlendirip yönlendirmeme kararını vermektir.
---
Sık Kullanılan Klinik Değerlendirme Ölçekleri
Klinik psikoloji ve psikiyatri pratiklerinde en çok kabul gören kendini değerlendirme envanterleri şunlardır:
1. Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS v1.1)
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından geliştirilen bu ölçek, yetişkinlerde DEHB belirtilerini taramak için altın standarttır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik alanlarındaki belirtilerin sıklığını (Hiçbir zaman - Çok sık) sorgular.
2. Autism Spectrum Quotient-10 (AQ-10)
Otistik özellikleri hızlıca taramak için kullanılan 10 soruluk kısa bir envanterdir. Sosyal etkileşim, dikkat geçişleri, detaylara odaklanma ve iletişim tarzı gibi alanlardaki örüntüleri inceler.
3. GAD-7 (Yaygın Anksiyete Bozukluğu-7) & PHQ-9 (Hasta Sağlığı Anketi-9)
DEHB ve Otizm ile sıklıkla birlikte görülen (komorbid) kaygı ve depresyon seviyelerini ölçen ölçeklerdir. Son iki haftalık duygu durumunuzu değerlendirmenize olanak tanır.
---
Testleri Uygularken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Bu değerlendirmeleri yaparken şu noktalara özen göstermelisiniz:
**Gerçekçi Olun:** Testleri doldururken "olmak istediğiniz" kişiyi değil, son dönemde yaşadığınız gerçek zorlukları dürüstçe yansıtın.
**Zaman Dilimi:** Testlerin başında belirtilen zaman aralıklarına (Örn: GAD-7 için "son iki hafta") sadık kalın.
**Erişilebilirlik:** Klinik Psk. İlgi Anderson'un resmi web sitesinde yer alan [ilgianderson.com/blog](https://ilgianderson.com/blog/) adresindeki envanterler bölümünden bu tarama testlerine ve bunların klinik açıklamalarına online olarak erişebilirsiniz.
Yüksek bir tarama skoru aldığınızda kendinize etiket koymak yerine, bu sonuçları çıktısını alarak bir psikiyatrist veya klinik psikolog ile paylaşmak en sağlıklı yaklaşımdır.
> [!TIP]
> Kendinizi değerlendirirken tek bir teste güvenmeyin. Nöro-gelişimsel durumlar çok boyutludur ve tanı ancak kapsamlı bir gelişim öyküsü ile konulabilir.