İlkel Refleks Klinik Testleri ve CPRIMS Ölçeği

Çocuklarda Moro, ATNR, STNR, Spinal Galant, Babinski, Palmar ve Arama/Emme reflekslerinin klinik değerlendirme protokolleri ve 2025 CPRIMS ölçeği faktör analizi.

İlkel Refleksler ve Klinik Test Protokolleri

DEHB olan çocuklarda normal akranlarına kıyasla entegre olmamış ilkel reflekslerin görülme sıklığının anlamlı düzeyde yüksek olduğu birçok çalışma ile ortaya konmuştur. Klinik tabloda hiperaktivite, dürtüsellik ve dikkat dağınıklığı olarak kendini gösteren birçok semptomun arkasında, belirli reflekslerin tetiklediği istemsiz fiziksel ve duyusal reaksiyonlar yer almaktadır.

Aşağıdaki listede, DEHB ile doğrudan ilişkili olan yedi temel ilkel refleksin klinik özellikleri, değerlendirme protokolleri ve DEHB davranışsal fenotipi üzerindeki yansımaları detaylandırılmıştır:

1. Moro Refleksi (MR)

**Biyolojik Amacı:** Erken dönem savunma ve irkilme tepkisi; sempatik sinir sistemini aktive ederek ilk nefesi uyarır. Doğumda mevcuttur ve normal şartlarda 2 ila 6. aylarda entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Çocuk sırtüstü yatırılır veya sandalyeye oturtulur. Başının altına destek konarak aniden arkaya doğru hafifçe düşürülür (yerçekimi değişimi simüle edilir).

**Tetikleyici Uyaran:** Ani ses, ışık, yerçekimi değişimi veya beklenmedik dokunsal temas.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Sürekli "savaş ya da kaç" modunda kalma, kronik anksiyete, ışık/ses hassasiyeti, dikkat dağınıklığı, dürtüsel ve aşırı duygusal tepkiler.

2. Asimetrik Tonik Boyun Refleksi (ATNR)

**Biyolojik Amacı:** Doğum kanalından geçişi destekler; erken dönem el-göz koordinasyonunu başlatır. 18. gestasyonel haftada başlar, 5 ila 9. aylarda entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Çocuk quadruped (dört ayak) veya ayakta duruş pozisyonuna getirilir. Baş yavaşça ve son sınırına kadar bir omuza doğru döndürülür ve 10 saniye beklenir.

**Tetikleyici Uyaran:** Başın lateral (yana) aktif veya pasif rotasyonu.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Yazma sırasında dirseğin istemsiz kilitlenmesi, orta hattı geçme zorluğu, göz takip sorunları, okurken satır kaçırma ve motor koordinasyon eksikliği.

3. Simetrik Tonik Boyun Refleksi (STNR)

**Biyolojik Amacı:** Bebeği yerçekimine karşı kaldırarak emekleme pozisyonuna hazırlar. Doğum sonrası 6-9. aylarda belirir, 9-11. aylarda entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Çocuk quadruped pozisyonundayken baş yavaşça maksimum fleksiyona (aşağı, bacak arasına) ve ardından maksimum ekstansiyona (yukarı, tavana) getirilir.

**Tetikleyici Uyaran:** Başın dikey eksende fleksiyon (eğilme) veya ekstansiyon (kalkma) hareketi.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Masa başında dik oturamama, sürekli sandalyede kayma/kıpırdanma, maymunsu yürüyüş tarzı, tahtadan deftere odak aktarırken yaşanan görsel geçiş zorlukları.

4. Spinal Galant Refleksi (SGR)

**Biyolojik Amacı:** Doğum sürecinde kalça hareketleriyle bebeğin ilerlemesini sağlar. Uterusta 20. haftada belirir, 3 ila 9. aylarda entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Çocuk quadruped pozisyonda dururken omurganın bir tarafı boyunca, bel bölgesine doğru yukarıdan aşağıya fırça veya parmakla hat çizilir.

**Tetikleyici Uyaran:** Bel bölgesindeki omurga yan hatlarına yapılan dokunsal ve basınç uyarısı.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Sandalyede sırt dayayamama, aşırı kıpırdanma, dikkatini toplayamama, elbiselerin bel sıkılığından rahatsız olma, geç yaşlarda idrar kaçırma (enürezis).

5. Babinski Refleksi

**Biyolojik Amacı:** Yürüme öncesi dönemde ayak tabanının duyusal gelişimini sağlar. Doğumda mevcuttur, çocuk yürümeye başladıkça yerini plantar reflekse bırakır.

**Klinik Test Protokolü:** Ayak tabanının dış kenarı boyunca topuktan yukarıya ve ayak tarağına doğru sert bir cisimle kavisli bir hat çizilir.

**Tetikleyici Uyaran:** Ayak tabanına uygulanan derin dokunsal ve propriyoseptif uyarı.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Denge kayıpları, sakarlık, düzgün basamama, ayak bileği koordinasyon bozukluğu; asimetrik reaksiyon durumunda kortikospinal yol gelişiminde aksama şüphesi.

6. Palmar Yakalama Refleksi

**Biyolojik Amacı:** Erken kavrama, tutunma ve nesneleri keşfetme becerisini geliştirir. 16. gestasyonel haftada başlar, 3 ila 6. aylarda entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Çocuğun avuç içi yaşam çizgisi (lifeline) boyunca bileğe doğru hafifçe sıvazlanır veya bastırılır.

**Tetikleyici Uyaran:** Avuç içine yapılan lokal dokunsal veya propriyoseptif temas.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Kalem tutarken aşırı sıkma, ince motor becerilerde zayıflık, pincer (cımbız) kavrama geliştirememe, el yazısı yazarken çabuk yorulma ve istemsiz parmak seğirmeleri.

7. Arama ve Emme Refleksleri

**Biyolojik Amacı:** Bebeğin memeyi bulmasını ve beslenmesini sağlar. Doğumda tam aktiftir, istemli beslenme koordinasyonuyla 4. ay civarında entegre olur.

**Klinik Test Protokolü:** Ağız köşesinden yanağa doğru fırça veya parmakla 3 kez dışarı doğru hat çizilir; dudaklara hafifçe bastırılır.

**Tetikleyici Uyaran:** Ağız çevresi, yanaklar ve dudak bölgesine yapılan dokunsal uyarılar.

**DEHB ve Klinik Yansımaları:** Konuşma artikülasyon bozuklukları, katı gıdaları çiğneme/yutma zorlukları, ağız çevresinde aşırı duyarlılık, istemsiz çiğneme veya ağız hareketleri.

> [!TIP] > Moro irkilme ve sürekli stres yanıtına; ATNR el-yazısı kilitlenmesine ve göz takip sorunlarına yol açar. > [!TIP] > STNR dik oturamama ve sandalyede kaymaya; Spinal Galant sırt dayayamama ve enürezise sebep olabilir.

---

Klinik Ölçüm Metotları ve CPRIMS Ölçeğinin Psikometrik Analizi

Gelişimsel süreçte ilkel reflekslerin kalıcılığını saptamak amacıyla geçmişten günümüze çeşitli değerlendirme araçları kullanılmıştır. Sally Goddard Blythe tarafından geliştirilen INPP test bataryası, nöromotor olgunlaşmamışlığı ve vestibular-spinal/vestibular-oküler yolaklardaki zayıflıkları ölçmede uzun yıllar boyunca altın standart olarak kabul görmüştür. Bununla birlikte, ebeveyn veya öğretmenlerin gözlemlerine dayanan davranışsal anketler (örneğin Bender-Purdue Refleks Testi), doğrudan fiziksel eylemleri nesnel olarak ölçmek yerine dolaylı davranışsal fenomene odaklandığı için geçerlilik ve güvenilirlik açısından ciddi sınırlılıklar barındırmaktadır.

Nörogelişimsel değerlendirmelerdeki bu standardizasyon açığını kapatmak amacıyla, 2025 yılında çocuklarda ilkel refleks entegrasyon seviyelerini ölçen yeni bir ölçek geliştirilmiştir: Çocuk İlkel Refleks Entegrasyon Ölçüm Ölçeği (CPRIMS - Children's Primitive Reflex Integration Measurement Scale).

Shenyang şehrinde (Çin) yaşları 7-8 civarında olan toplam 555 çocuk üzerinde pilot ve geçerlilik çalışması yürütülen bu ölçek, her bir refleksi "0 = Yok (Entegre)", "1 = Hafif belirgin", "2 = Fark edilir derecede aktif" ve "3 = Çok güçlü/patolojik" şeklinde puanlayan 17 maddeden oluşmaktadır.

CPRIMS ölçeğinin yapısal özellikleri ve DFA uyum indeksleri şu şekildedir:

Yapısal Geçerlilik: Moro, ATNR, STNR, TLR, Spinal Galant, Spinal Perez ve Landau reflekslerini değerlendiren 7 alt boyuttan oluşmaktadır.

Açıklanan Toplam Varyans: Alt boyutlar toplam varyansın %88.2'sini açıklamaktadır.

Güvenilirlik (Cronbach's α): Alt boyutlar için α katsayıları 0.730 ile 0.945 arasında değişmektedir.

DFA Uyum İndeksleri: $\chi^2/\text{df} = 1.631$, $\text{RMSEA} = 0.044$, $\text{NFI} = 0.950$, $\text{CFI} = 0.980$, $\text{IFI} = 0.932$, $\text{TLI} = 0.972$.

Elde edilen DFA sonuçları, ölçeğin çocuklarda ilkel refleks entegrasyon seviyesini değerlendirmede dünya çapında kullanılabilecek, geçerliliği en yüksek ve en güncel standart ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

> [!TIP] > 2025 yılında 555 çocuk üzerinde geliştirilen CPRIMS ölçeği, yüksek psikometrik nitelikleriyle standardizasyon açığını kapatmıştır. > [!TIP] > DFA uyum indeksleri ve Cronbach's α değerleri, CPRIMS'in son derece yüksek bir yapı geçerliliğine sahip olduğunu kanıtlar.