Genetik Miras: Ailede DEHB Aktarımı ve Tedavi Reddi
DEHB'nin boy uzunluğu kadar yüksek kalıtsallık oranlarına (%74-80) sahip olduğu ve kuşaklar arası çatışmaların (inkar) genetik altyapısı.
DEHB Bir Yetiştirme Hatası Değildir
Psikiyatride fiziksel hastalıklara en çok yaklaşan, genetik kalıtsallığı en yüksek durumlardan biri DEHB'dir. Bilimsel metaanalizler ve Genomic SEM çalışmaları bu oranı **%70-90** arasında gösterir (boy uzunluğu kalıtsallığı ile neredeyse aynıdır). Prof. Dr. Cem Cerit ve genetikçiler, bunun bir ebeveynlik eksikliği (şımartma, disiplin vermeme) veya aşırı şeker tüketimi olmadığını kanıtlamıştır.
Eğer çocukta DEHB varsa, anne veya babasında bu durumun klinik düzeyde bulunma ihtimali %40 ila %57 arasındadır. Yapılan kohort taramalarında, DEHB'li çocukların annelerinde DEHB oranı %41.3, babalarında ise %51.0 olarak hesaplanmıştır. Bir babanın DEHB olması çocuğunun riskini 2.67 kat artırırken; annenin DEHB olması riski 2.5 kat artırır.
Teşhis alan her çocuğun arkasında genellikle maskelenmiş veya çocukluğundaki motor hiperaktivitesi zamanla içselleştiği için gözden kaçmış bir ebeveyn vardır. Bu aktarım hakkında daha detaylı bilgi için Nörogelişimsel Bozukluklarda Ailesel Aktarım makalemizi inceleyebilirsiniz.
---
Yansıtma (Projection) ve Tedavi Reddi
Klinikte en sık karşılaşılan sorunlardan biri 'Teşhisi Reddeden Ebeveyn'dir. DEHB tanısı alan çocuğun ebeveyni şöyle tepki verir: 'Bunda bir şey yok, ben de küçükken böyleydim! O deli değil, sadece enerjik.' Ebeveyn, kendi hayat boyu çektiği zorlukları 'normal bir karakter özelliği' olarak rasyonalize ettiği için (hayatta kalabilmek adına), çocuğun tedavisini 'ötekileştirme' olarak görür.
Ayrıca, çocuk ve ebeveynin DEHB alt tipleri arasında istatistiksel bir korelasyon saptanmamıştır. Çocuklarda dikkat eksikliği ve motor hiperaktivitenin bir arada olduğu "Birleşik Tip" yaygınken, yetişkin ebeveynlerde büyük oranda motor hiperaktivitenin yerini içsel huzursuzluk, unutkanlık ve organizasyon sorunlarına bıraktığı "Dikkatsiz Alt Tip" (babaların %22.4'ü, annelerin %16.0'ı) gözlemlenmektedir. Bu durum ebeveynin 'ben onun gibi zıplamıyordum' diyerek tanıyı inkar etmesine yol açabilir.
Bu genetik inkar aşıldığında ve ebeveyn kendi nörolojik mirasıyla yüzleştiğinde, aile içindeki 'tembellik / beceriksizlik' suçlamaları yerini derin bir kuşaklar arası şefkate ve anlayışa bırakır. Çocuğun tedavisi, çoğu zaman ebeveynin de yaşam kalitesini artıran bir terapi kapısı açar.
> [!TIP]
> Pratik Uygulama: Çocuk ve ebeveyn alt tipleri uyuşmayabilir; çocuk Combined (Birleşik) tipken ebeveyn Inattentive (Dikkatsiz) tip olabilir